.:: Psychologiczny Model Przedsiębiorczości ::.
MówiÄ…c o psychologicznych czynnikach przedsiÄ™biorczoÅ›ci spróbujmy sobie najpierw wyjaÅ›nić, czym jest sama przedsiÄ™biorczość. Wedle teorii zawartej w Encyklopedii Powszechnej przedsiÄ™biorczość to “zespół cech i zachowaÅ„ wÅ‚aÅ›ciwy przede wszystkim przedsiÄ™biorcom; w teorii ekonomii przedsiÄ™biorczość jest ujmowana bÄ…dź jako swoista forma pracy, bÄ…dź jako czwarty (obok ziemi, kapitaÅ‚u i pracy) czynnik produkcji; główne cechy przedsiÄ™biorczoÅ›ci: umiejÄ™tność dostrzegania potrzeb i doskonalenia pomysłów oraz gotowość do podejmowania ryzyka. “Teoria ta jest bardzo ogólna i w sumie nie wiele nam mówi o samym znaczeniu zagadnienia. PosÅ‚ugiwać siÄ™ przy tym bÄ™dziemy miedzy innymi wynikami badaÅ„ Pierre i Pierrette Verges i Tadeusza Tyszke. Uczeni Ci przeprowadzili badanie na dwóch grupach zawierajÄ…cych po 200 studentów polskich i francuskich. Badania przeprowadzane byÅ‚y za pomocÄ… ankiet, które obejmowaÅ‚y kilka zadaÅ„. Te, które nas interesujÄ… polegaÅ‚y na przedstawieniu respondentom listy ze sÅ‚owami z zakresu ekonomii. Zadanie polegaÅ‚o na poÅ‚Ä…czeniu 11 słów, które uważali za zwiÄ…zane ze sobÄ…. W pierwszym zadaniu sÅ‚owa dotyczyÅ‚y głównych pojęć ekonomicznych (np.: przedsiÄ™biorstwo, paÅ„stwo, zysk, inwestycja, produkcja itp.). W wynikach można dostrzec, że obie grupy pogrupowaÅ‚y sÅ‚owa wokół “przedsiÄ™biorstwa” i “paÅ„stwa”, co jest zgodne rolÄ… tych instytucji a także z wiedzÄ… ekonomicznÄ… zawartÄ… w podrÄ™cznikach. StÄ…d wniosek, że przynajmniej studenci, jeÅ›li nie wiÄ™kszość spoÅ‚eczeÅ„stwa, prawidÅ‚owo spostrzegajÄ… podstawowe zwiÄ…zki we współczesnej gospodarce. Natomiast w drugim zadaniu należaÅ‚o poklasyfikować podane 32 wyrazy w powiÄ…zane grupy. Wyrazy te dotyczyÅ‚y pojęć ekonomicznych, lecz bardziej szczegółowych a także pokrewnych i zwiÄ…zanych z osobistym stanem czÅ‚owieka. Wyniki badania różniÅ‚y siÄ™ miÄ™dzy studentami. WÅ›ród studentów francuskich można wyróżnić trzy grupy pojęć:
1. “prężne przedsiÄ™biorstwo”
2. “negatywne czynniki w gospodarce”
3. “gospodarka domowa”
Grupa polska dokonujÄ…c podziaÅ‚u wyodrÄ™bniÅ‚a tylko 2 grupy (pierwsze 2 punkty grupy francuskiej), trzecia grupa byÅ‚a ledwo zarysowana. Brak skojarzeÅ„ dotyczÄ…cych “gospodarki domowej” jest bardzo widocznÄ… różnicÄ… wykazanÄ… w badaniu. Najprawdopodobniej jest to wynikiem zmian zachodzÄ…cych w polskiej ekonomii w ciÄ…gu ostatnich kilkunastu lat, oraz przejÅ›ciem z centralnie planowanej gospodarki komunistycznej, dla której pojÄ™cie “gospodarki domowej” byÅ‚o pojÄ™ciem marginesowym. Ponieważ rola konsumenta jest nadal podrzÄ™dna i dokonujÄ…ce siÄ™ przeobrażenia skupiajÄ… siÄ™ na gospodarce narodowej, dlatego rozumienie zjawisk ekonomicznych w umyÅ›le przeciÄ™tnego Polaka jest skierowane wÅ‚aÅ›nie na gospodarkÄ™ narodowÄ… niż gospodarstwo domowe. Z przeprowadzonych badaÅ„ i pÅ‚ynÄ…cych z nich wniosków można zauważyć, że na naszÄ… przedsiÄ™biorczość, poza wewnÄ™trznymi predyspozycjami, majÄ… wpÅ‚yw czynniki zewnÄ™trzne, takie jak np.: historyczny ustrój paÅ„stwa czy sytuacja gospodarcza. Wyżej wymienione przykÅ‚ady można okreÅ›lić jako bezpoÅ›rednie doÅ›wiadczenie, które formuÅ‚uje wiele pojęć i opinii ludzi o życiu ekonomicznym. MogÄ… one być trafne lub nietrafne w zależnoÅ›ci od dwóch rzeczy:
1. Jakości samego doświadczenia;
2. Czy w danej sytuacji kształtującej doświadczenie wymagany był większy czy mniejszy spryt umysłowy.
Dla przykładu można powiedzieć, że do trafnie kształtowanych opinii, jak się wydaje, można zaliczyć przekonanie, że podatki płacone przez społeczeństwo służą raczej jego administracji niż samemu społeczeństwu. Według badań Harrisa, z 1976r - 72% badanych amerykanów uważało, że podatki są stosunkowo za wysokie w porównaniu z poziomem usług świadczonych przez państwo z tego tytułu, np.: w sferze zdrowia, opieki społecznej itp. Z taką opinią spotykamy się coraz częściej i to w różnych krajach. Do ukazania nietrafnego doświadczenia posłużmy się przykładem Einhorna i Hogartha, którzy ukazują jak zwykłe korzystanie z doświadczenia może utrwalać nawet najbardziej błędne mniemania. Przykład polega na wyobrażeniu sobie kelnera, który uważa, że potrafi ocenić, który z klientów zostawi wysoki a który niski napiwek. W zależności od tej oceny będzie oczywiście staranniej obsługiwał klienta wyglądającego na hojnego a nieco mniej starannie tego, który wygląda na skąpego. Należy zauważyć, że na wysokość napiwku poza diagnozą kelnera ma wpływ także jakość obsługi klienta. Ci klienci, którzy są staranniej obsługiwani będą mieli większą skłonność do zostawienia napiwku od tych obsługiwanych mniej starannie. Tak, więc liczba możliwych przypadków wynosi cztery.
Diagnoza
K. dobry
K. słaby
Postępowanie kelnera
Staranne
Niestaranne
Kelner przy swojej diagnozie ogranicza się tylko do punków 1 i 4. Aby rzetelnie sprawdzić swoje diagnozy powinien zaryzykować i potraktować część klientów dobrych niestarannie (3) i część klientów słabych starannie (2). W przypadku wyższych napiwków w przypadku 1 i 2 niż 3 i 4 oznaczałoby to, że wysokość napiwku uzależniona jest tylko od obsługi klienta a nie od diagnozy kelnera. Gdyby jednak napiwki w punkcie 1 i 3 były wyższe od innych oznaczałoby to, że kelner ma rację w swojej diagnozie a jakość obsługi nie ma znaczenia przy ustaleniu wysokości napiwku. Jeśli w punkcie 1 napiwki są wyższe a w punkcie 4 niższe od pozostałych, oznaczałoby to, że zarówno dobre zdiagnozowanie jak i staranność obsługi mają wpływ na wysokość napiwku.
Tego rodzaju doświadczenie jest trudne do wykorzystania, gdyż zmusza nas do podjęcia ryzyka. Racjonalnie myślącemu kelnerowi ciężko jest starannie obsługiwać klienta wyglądającego na biednego czy skąpego a wręcz głupim można nazwać takiego, który obsługuje mało starannie klienta wyglądającego na zamożnego i hojnego. Stąd wynika wniosek, że jeżeli nie zaryzykujemy weryfikacji własnych przekonań możemy trwać w błędach i bezzasadnych mniemaniach.
Doświadczenie bezpośrednie, o którym mówiliśmy wyżej, jest nam pomocne jednakże nie jest jedynym źródłem wiedzy o życiu ekonomicznym. Obok doświadczenia ważna jest także komunikacja masowa. Większość informacji z zakresu ekonomii w dzisiejszych czasach jest osiągalna za pomocą środków masowego przekazu. Właśnie one przekazują nam pojęcia kształtujące nasza opinię w danej dziedzinie. Wpływ tych pojęć dokonywany jest za pośrednictwem tzw. zasady dostępności psychicznej. Wedle tej zasady ludzie utrwalają sobie pojęcia najczęściej używane w ich otoczeniu, które w następstwie stają się najłatwiej dostępne w pamięci. Tak, więc w sytuacji, w której jesteśmy zmuszeni wydać opinię na dany temat sięgamy do pamięci skąd oczywiści wybieramy te słowa, które są najłatwiej dostępne, czyli te używane w środkach masowego przekazu. Wiadomo, że media są w stanie kształtować opinie społeczną w sposób niemal nieograniczony. Dobrym przykładem na to może być wynik badań przeprowadzonych w latach 80, które dotyczyły spostrzegania naturalnego i technologicznego zagrożenia. Wyniki były zaskakujące gdyż na pierwszym miejscu znalazły się Stany Zjednoczone, na drugim Polska dalej Japonia, Norwegia, Węgry a na końcu Związek Radziecki. Ogólnie wynika z tego, że zagrożenie największe na świecie jest w Stanach Zjednoczonych a najniższe w Rosji. Wyjaśnić tę sytuacje można w dwojaki sposób. Pierwszym z nich jest teoria heurystyki, czyli dostępności psychicznej. Mówi ona o tym, że ludzie oceniając wielkość zagrożeń przypominają sobie katastroficzne wydarzenia i na tej podstawie formułują swoje oceny. Drugim sposobem są massmedia. Jak wiadomo w krajach komunistycznych prasa i media częściej, niż kraje zachodnie, informowały o jakichś katastrofach mających miejsce za granicą, niż o tego typu wydarzeniach we własnym kraju. Z tego powodu mieszkańcy Węgier przypominali sobie mniej tragicznych zdarzeń niż Amerykanie a co za tym idzie ocena zagrożenia była wyższa u ludzi z zachodu niż tych mieszkających w krajach komunistycznych. Jednakże szczególnym przypadkiem była Polska, która w tamtych czasach także należała do krajów komunistycznych a ocena zagrożenia respondentów z Polski była bardzo wysoka w porównaniu z innymi krajami bloku. Wynika to zapewne z czynnie działających i nieocenzurowanych wydawnictw podziemnych. Tak, więc widać jak dzięki zasadzie dostępności można łatwo manipulować przekonaniami ludzi, którzy są nieświadomi tego faktu. W wyżej wymienionych przykładach starliśmy się ukazać różnice w rozumieniu i interpretacji wszelkiego rodzaju pojęć z zakresu ekonomii między zwykłymi osobami a ludźmi wykształconymi.
Dostępne informacje ludzie wykorzystują poprzez określone przewidywania dotyczące przyszłych stanów rozmaitych zjawisk ekonomicznych, takich jak koniunktura gospodarcza, poziom inflacji itp. Zwykle określane jako oczekiwanie - wywierające poważny wpływ na ludzkie zachowania. Na przykład oczekiwania dotyczące inflacji będą niewątpliwie wpływały na decyzje zakupów, oszczędzania, pożyczania czy negocjowania zarobków między pracodawcami a zatrudnionymi. Możemy wyróżnić trzy typy oczekiwania:
1.Oczekiwania warunkowe - odnoszące się do zadań lub sytuacji, nad którymi jednostka niema kontroli, np. moje oczekiwania, że w najbliższym roku wzrośnie, jest oczekiwaniem warunkowym;
2. Oczekiwania intencjonalne - odnoszące się do zdarzeń, nad którymi jednostka ma kontrolę, np. moje oczekiwania, że w następnym miesiącu udam się za granicę, jest oczekiwaniem intencjonalnym;
3. Oczekiwania normalne - odnoszące się do takich zachowań, o których sądzimy, że inni chcieliby, abyśmy się wdany sposób zachowywali, np. moje oczekiwania, że moi rodzice chcieliby, abym był człowiekiem religijnym, jest oczekiwaniem normalnym.
Kategoria : Psychologia Przedsiębiorczości | Comment (1)
