Ψ

Psychologia.XMC.PL

Procesy Poznawcze Postrzeganie Myślenie Personality

.:: Behawioryzm i Psychoanaliza ::.

Koniec XIX w., a szczeg├│lnie wiek XX przyni├│s┼é ogromny rozw├│j studi├│w psychologicznych. Jedn─ů z przyczyn upatruje si─Ö w porzucaniu przez wielu uczonych filozofii, kt├│ra wed┼éug nich wpl─ůtana by┼éa w wieczyste spory, kt├│rych rozstrzygn─ů─ç nie potrafi. Psychologia stawa┼éa si─Ö dla nich nauka opart─ů na faktach, na za┼éo┼╝eniach trudnych do zakwestionowania. Oczekiwania dotycz─ůce stworzenia niekwestionowanych podstaw okaza┼éy si─Ö bezpodstawne. W rzeczywisto┼Ťci dosz┼éo do ukszta┼étowania si─Ö w psychologii wzajemnie si─Ö zwalczaj─ůcych szk├│┼é, kt├│re nie potrafi┼éy uzgodni─ç swych podstawowych za┼éo┼╝e┼ä, co prowadzi┼éo do wielkich spor├│w o kwestie zasadnicze. Spo┼Ťr├│d licznych szk├│┼é psychologicznych ukszta┼étowanych w XX w. Kilka zdoby┼éo szczeg├│ln─ů popularno┼Ť─ç i znaczenie: funkcjonalizm, hormizm, psychologia postaci, behawioryzm i psychoanaliza. Wszystkie te szko┼éy europejsko – ameryka┼äskie by┼éy w opozycji do psychologii uformowanej w XIX wieku. Za┼éo┼╝enia tej XIX – wiecznej psychologii by┼éy nast─Öpuj─ůce: przedmiotem jest ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, metod─ů introspekcja, a zadaniem analiza zebranych poprzez introspekcj─Ö fakt├│w, roz┼éo┼╝enie ich na proste sk┼éadniki. Wspomniane wy┼╝ej nowe kierunki powstawa┼éy w opozycji do ukszta┼étowanej w XIX w. filozofii “klasycznej”.

Z wymienionych wy┼╝ej nowych kierunk├│w jako ostatnie ukszta┼étowa┼éy si─Ö behawioryzm i psychoanaliza. Ta pierwsza zwana tak┼╝e psychologi─ů obiektywn─ů, zanegowa┼éa znaczenie introspekcji, uzna┼éa natomiast, ┼╝e psychologi─Ö nale┼╝y zdefiniowa─ç jako nauk─Ö o zachowaniu. Zamiast opiera─ç si─Ö na ┼Ťwiadomo┼Ťci i wspomnianej wy┼╝ej introspekcji, psychologia – wg behawioryst├│w – mia┼éa ogranicza─ç pole badawcze do obserwacji organizmu w okre┼Ťlonej sytuacji. Psychoanaliza wprowadzi┼éa pogl─ůd zupe┼énie niespodziewany, uzna┼éa, ┼╝e ┼╝ycie psychiczne obok ┼Ťwiadomo┼Ťci zawiera tak┼╝e czynniki nie┼Ťwiadome i ┼╝e w┼éa┼Ťnie te czynniki s─ů najwa┼╝niejsze.

Za inicjatora behawioryzmu uchodzi John Watson, kt├│ry zaczyna┼é od psychologii zwierz─ůt i na niej w┼éa┼Ťnie postanowi┼é wzorowa─ç psychologi─Ö ludzi. Wyst─ůpi┼é z szokuj─ůc─ů w├│wczas tez─ů, ┼╝e nale┼╝y z psychologii usun─ů─ç poj─Öcie ┼Ťwiadomo┼Ťci. Wielokrotnie podkre┼Ťla┼é, ┼╝e jego psychologia ma podstawy w przyrodoznawstwie, w przeciwie┼ästwie do psychologii tradycyjnej, kt├│ra wed┼éug niego mia┼éa podstawy w teologicznym mistycyzmie. Wzorem dla behawioryst├│w by┼éa wspomniana wy┼╝ej psychologia zwierz─ůt, a tak┼╝e psychologia niemowl─ůt, one to w┼éa┼Ťnie z natury swojej musia┼éy obywa─ç si─Ö bez podstawowych poj─Ö─ç psychologii tradycyjnej: introspekcji i analizy stan├│w ┼Ťwiadomo┼Ťci. Natomiast tak psychologia zwierz─ůt jak i psychologia niemowl─ůt odwo┼éywa┼éy si─Ö do do┼Ťwiadczenia zewn─Ötrznego, do fakt├│w, kt├│re m├│g┼é stwierdzi─ç, sprawdzi─ç zewn─Ötrzny obserwator. W┼éa┼Ťnie t─ů cenn─ů metodycznie w┼éa┼Ťciwo┼Ť─ç behawiory┼Ťci postanowili przenie┼Ť─ç do psychologii ludzi. Istotne wsparcie behawioryzm – w okresie swego kszta┼étowania – otrzyma┼é ze strony fizjolog├│w, szczeg├│lnie Paw┼éowa. To jego i innych badania usun─Ö┼éy zasadnicz─ů przeszkod─Ö stoj─ůc─ů na drodze behawioryst├│w. Przeszkoda ta polega┼éa na tym, ┼╝e uznawano reakcje fizyczne za sta┼ée, a reakcje psychiczne za zmienne, ta sama jednostka na te same podniety reaguje w r├│┼╝nym czasie r├│┼╝nie. W┼éa┼Ťnie to nie pozwala┼éo sprowadzi─ç reakcji psychicznych do fizycznych, nakazywa┼éo uzna─ç ich odr─Öbno┼Ť─ç i niezale┼╝no┼Ť─ç. W┼éa┼Ťnie Paw┼éow wykaza┼é, ┼╝e nie wszystkie reakcje fizyczne organizm├│w s─ů sta┼ée. Dowi├│d┼é istnienia dw├│ch rodzaj├│w reakcji: sta┼éych i niesta┼éych, czyli warunkowych, nabytych, kt├│re wytwarzane s─ů w miar─Ö zdobywania przez jednostk─Ö pewnych do┼Ťwiadcze┼ä.┬á Przechodz─ůc do om├│wienia zasadniczych pogl─ůd├│w behawioryst├│w nale┼╝y jeszcze raz powt├│rzy─ç zasadnicze ich za┼éo┼╝enie. ┼Üwiadomo┼Ť─ç, kt├│r─ů zajmowa┼éa si─Ö psychologia tradycyjna – wed┼éug behawioryst├│w nie mog┼éa by─ç przedmiotem nauki. Uzasadnienie tego podstawowego za┼éo┼╝enia by┼éo nast─Öpuj─ůce: nauki nie mo┼╝e by─ç tam, gdzie nie mo┼╝na sprawdza─ç wypowiadanych twierdze┼ä, mo┼╝na za┼Ť sprawdza─ç jedynie twierdzenia o cia┼éach fizycznych, nigdy za┼Ť o stanach ┼Ťwiadomo┼Ťci, kt├│re s─ů prywatn─ů w┼éasno┼Ťci─ů ka┼╝dego cz┼éowieka z osobna i innym nie s─ů dost─Öpne. Z powy┼╝szego wynika┼éo twierdzenie behawioryst├│w, ┼╝e stany ┼Ťwiadomo┼Ťci nie mog┼éy by─ç obiektywnie sprawdzane, dlatego nie mog─ů by─ç przedmiotem nauki, tym samym metoda introspekcyjna – podstawa psychologii tradycyjnej – by┼éa wielkim nieporozumieniem.

Powy┼╝sze przes┼éanki uzasadnia┼éy twierdzenie, ┼╝e introspekcja nie mo┼╝e by─ç metod─ů nauki, a ┼Ťwiadomo┼Ť─ç nie mo┼╝e by─ç jej przedmiotem. Kolejnym krokiem behawioryst├│w by┼éo stwierdzenie, ┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ť─ç nie ma znaczenia dla ludzkiego ┼╝ycia i nie ma wp┼éywu na zachowanie si─Ö cz┼éowieka, a jest jedynie dodatkiem do proces├│w fizycznych. Kolejny krok prowadzi? do stwierdzenia, ┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ťci nie ma. Dochodzimy do wyra┼║nie sformu┼éowanego stanowiska behawioryst├│w, ┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ť─ç nie ma wp┼éywu na zachowanie si─Ö jednostek.┬á Przedmiotem psychologii wed┼éug behawioryst├│w stawa┼éo si─Ö wy┼é─ůcznie zachowanie si─Ö jednostek. Stre┼Ťci─ç istot─Ö psychologii mo┼╝na w zwi─ůzku z powy┼╝szym w spos├│b nast─Öpuj─ůcy: je┼Ťli dana jest okre┼Ťlona sytuacja, to jak zachowa si─Ö w niej jednostka i odwrotnie, je┼Ťli jednostka zachowa┼éa si─Ö w okre┼Ťlony spos├│b, to jaka sytuacja dane zachowanie spowodowa┼éa ? Behawioryzm zachowanie si─Ö cz┼éowieka rozumia┼é bardzo szeroko. Zaliczono tutaj wszelkie czynno┼Ťci fizyczne cz┼éowieka m. in. wydzielanie gruczo┼é├│w, spanie, ale te┼╝ malowanie obraz├│w i aktywno┼Ť─ç publiczn─ů. W zwi─ůzku z powy┼╝szym psychologia behawioryst├│w sprowadza┼éa swoje zainteresowanie do bod┼║ca i reakcji. W reakcji bior─ů udzia┼é: receptory, czyli narz─ůdy, za pomoc─ů kt├│rych organizm ludzki odbiera podniety, efektory, czyli te narz─ůdy, za pomoc─ů kt├│rych dokonuje reakcji oraz system nerwowy, kt├│ry stanowi system komunikacji mi─Ödzy receptorami i efektorami.

(more…)

Kategoria : Psychologia | Comment (0)

.:: Kryzys Psychologiczny ::.

Je┼╝eli chodzi o przyczyny ┼Ťrodowiskowe typu szko┼éa to przyczyn─ů kryzysu jest wyb├│r szko┼éy niezgodny z zainteresowaniami, zbyt du┼╝e wymagania, szko┼éa niedorastaj─ůca do mo┼╝liwo┼Ťci intelektualnych dziecka, post─Öpowanie nauczycieli.

Kryzys psychologiczny może zakończyć się kryzysem suicidalnym ale może też zakończyć się pozytywnie.
Jak pisa┼é Bettllheim w czasie kryzysu mo┼╝e przyj┼Ť─ç zrozumienie sensu ┼╝ycia i cz┼éowiek staje si─Ö silniejszy. Inni badacze podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e cz┼éowiek znajduje klucz do rozwi─ůzania swoich problem├│w. Ameryka┼äscy naukowcy przeprowadzili badania os├│b chorych na nowotw├│r gdzie konsylium lekarskie uzna┼éo, ┼╝e to ostatnia faza choroby. Po 5 latach zrobiono badania tym pacjentom i okaza┼éo si─Ö, ┼╝e zmieni┼é si─Ö im spos├│b ujmowania ┼╝ycia. Stwierdzili, ┼╝e zrozumieli co jest w ┼╝yciu wa┼╝ne. Stosunki z innymi, postawy wobec innych uleg┼éy zmianie – sta┼éy si─Ö bardziej nape┼énione mi┼éo┼Ťci─ů i tolerancj─ů. Zrozumieli, ┼╝e ┼╝ycie to jest dar, kt├│rego ka┼╝d─ů chwil─Ö nale┼╝y wykorzysta─ç. Wielu ludzi po przej┼Ťciu kryzysu m├│wi, ┼╝e nie chcieliby prze┼╝y─ç tego jeszcze raz ale nie chcieliby straci─ç tej wiedzy, kt├│r─ů zdobyli w czasie kryzysu.┬á Rozw├│j duchowy, kt├│ry nast─Öpuje po kryzysie jest s┼éabo zdefiniowany w literaturze. Decker podkre┼Ťla, ┼╝e trauma, kt├│ra prowadzi do kryzysu mo┼╝e by─ç tak straszna, ┼╝e jedynym rozwi─ůzaniem jest zamach na w┼éasne istnienie.

Trauma – to tragiczne do┼Ťwiadczenie. S─ů osoby, u kt├│rych nie wyst─Öpuje zesp├│┼é objaw├│w postsensownych czyli nie wyst─Öpuje gniew, depresja, niepok├│j. U 10 % do 20 % os├│b nie wydobywa si─Ö skutk├│w ┼Ťmierci bliskiej osoby. Pocz─ůtkowo s─ůdzono, ┼╝e osoba, u kt├│rej nie wyst─Öpuje kryzys ani posttraumatyczne objawy stresowe stosuje mechanizm zaprzeczania rzeczywisto┼Ťci np. matka zaprzecza, ┼╝e syn nie ┼╝yje. Wi─Ökszo┼Ť─ç kryzys├│w mija bez konieczno┼Ťci udzielenia profesjonalnej pomocy

Kryzys suicidalny – to kryzys naznaczony my┼Ťlami samob├│jczymi, kt├│ry mo┼╝e si─Ö przekszta┼éci─ç w sytuacj─Ö wymagaj─ůc─ů natychmiastowej pomocy. Sytuacja wymagaj─ůca natychmiastowej pomocy to taki stan, kt├│ry grozi albo samob├│jstwem albo zab├│jstwem. Zostaje udzielona pomoc albo cz┼éowiek pada martwy. Por├│wnuje si─Ö ten stan do zagro┼╝enia zawa┼éem serca – albo profesjonalna pomoc albo ┼Ťmier─ç. Bardzo dobrze wg . naukowc├│w wyznaczy─ç sobie hipotetyczny dzie┼ä swojej ┼Ťmierci – ze ┼Ťredniej wieku krajowej uwzgl─Ödniaj─ůc rodzinne choroby. To pozwala cieszy─ç si─Ö ┼╝yciem, ka┼╝d─ů jego chwil─ů i nie przejmowa─ç si─Ö drobiazgami. Pierwsze koncepcje samob├│jstw powsta┼éy w 19 wieku .Badania dotycz─ůce samob├│jstw prowadzili wtedy Durlcheim i Mopselli. Wyodr─Öbnili oni kilka typ├│w samob├│jstw ze wzgl─Ödu na stopie┼ä i integracj─Ö spo┼éeczn─ů. Stwierdzili, ┼╝e zjawisko samob├│jstw mo┼╝e by─ç wyja┼Ťnione tylko dzi─Öki socjologii. Wyodr─Öbnili samob├│jstwa :
Altruistyczne i Egoistyczne. Samobójstwo altruistyczne występuje gdy jest silna integracja społeczna i człowiek przekłada dobro grupy nad swoje własne życie np. kamikadze. Gdy integracja społeczna jest słabsza i jest przedkładanie własnego interesu to samobójstwo egoistyczne. W przypadku samobójstw egoistycznych więź ze społeczeństwem jest osłabiona.
Potem zjawiskiem samob├│jstw zaj─Ö┼éa si─Ö psychoanaliza. Freud samob├│jstwo ┼é─ůczy┼é z dzia┼éaniem dw├│ch instynkt├│w : Eros (instynkt ┼╝ycia )┬á i Tanatos (instynkt ┼Ťmierci). Freud jako pierwszy stwierdzi┼é, ┼╝e agresja jest instynktem i ma to ogromne konsekwencje psychologiczne. Instynktu nie da si─Ö wykorzeni─ç, jest on zawsze obecny w ka┼╝dym z nas .Wg. Freuda ka┼╝dy z nas jest potencjalnym zab├│jc─ů, kazirodc─ů, kanibalem, potencjalnym samob├│jc─ů. Jest zab├│jc─ů – bo ka┼╝dy jest w stanie zabi─ç w obronie ┼╝ycia swojego lub innych. Jest kazirodc─ů -┬á nawi─ůzanie do kompleksu Edypa i Elektry. Jest kanibalem – przyk┼éad obozy koncentracyjne. Freud wskaza┼é jako pierwszy na skutki t┼éumienia agresji. Agresja t┼éumiona zmienia si─Ö w depresj─Ö, a ta z kolei prowadzi do tendencji autodestrukcyjnych. Cz┼éowiek traci ca┼ékowicie kontrol─Ö nad t─ů t┼éumion─ů agresj─ů. Mo┼╝e ona wybucha─ç z niespodziewan─ů si┼é─ů w postaci samob├│jstwa lub zab├│jstwa. Dowodem na prawdziwo┼Ť─ç teorii Freuda s─ů wska┼║niki samob├│jstw w czasie wojny, kt├│re si─Ö obni┼╝aj─ů. Poniewa┼╝ w czasie wojny agresj─Ö mo┼╝na wy┼éadowa─ç swobodnie ,jest do tego odpowiedni, uzasadniony obiekt. Freud samob├│jstwo por├│wna┼é do mi┼éo┼Ťci. Cz┼éowiek zakochany jest poch┼éoni─Öty obiektem mi┼éo┼Ťci i tak samo my┼Ťl─ůcy o samob├│jstwie jest poch┼éoni─Öty samob├│jstwem. Zar├│wno do samob├│jcy (co ma du┼╝e znaczenie w terapii os├│b w kryzysie suicidalnym ) jak i do osoby zakochanej nie trafiaj─ů racjonalne argumenty ,nie maj─ů one znaczenia . W samob├│jstwie jak i w mi┼éo┼Ťci ogromn─ů rol─Ö odgrywaj─ů drobiazgi. Np. wystarczy, ┼╝e kto┼Ť si─Ö sp├│┼║ni, nie zadzwoni telefon – mo┼╝e to decydowa─ç o wszystkim . Wsp├│┼édzia┼éanie instynkt├│w eros i tanatos przejawia si─Ö w ka┼╝dej dziedzinie ┼╝ycia. To powoduje ┼╝e w ka┼╝dej mi┼éo┼Ťci jest pod┼Ťwiadoma doza wrogo┼Ťci ,kt├│ra mo┼╝e si─Ö przejawia─ç w postaci zniech─Öcenia znu┼╝enia, goryczy. Od tej wi─Ökszej lub mniejszej dozy mo┼╝e by─ç wolna mi┼éo┼Ť─ç matki do syna – jest to jedyne wolne uczucie od tej pod┼Ťwiadomej dozy agresji. Ambiwalencja uczu─ç jest szczeg├│lnie du┼╝a u samob├│jc├│w ,u nich jest wi─Öksza doza nienawi┼Ťci. Freud silnie wi─ůza┼é samob├│jstwo z melancholi─ů, kt├│ra powstaje po stracie bliskiej osoby. Strata ukochanej osoby zagra┼╝a szcz─Ö┼Ťciu, osoba ukochana staje si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů naszego ja. Ma to niepo┼Ťlednie znaczenie w samob├│jstwie gdy┼╝ zabijaj─ůc siebie cz┼éowiek zabija te┼╝ t─ů osob─Ö. W ka┼╝dym samob├│jstwie jest bardzo silna doza agresji do innego cz┼éowieka, agresji, kt├│ra nie zosta┼éa wyra┼╝ona. Freud po samob├│jczej ┼Ťmierci swojego ucznia powiedzia┼é, ┼╝e nikt nie zabija siebie kto uprzednio nie pragn─ů┼é zabi─ç kogo┼Ť innego lub przynajmniej nie ┼╝yczy┼é mu ┼Ťmierci. Psychoanalitycy nazywali samob├│jstwo odwr├│conym zab├│jstwem. Zabijaj─ůc siebie r├│wnocze┼Ťnie zabijam kogo┼Ť bo wyrz─ůdzam mu cierpienie, zabijam w nim t─ů cz─Ö┼Ť─ç swojego ja z kt├│r─ů ta osoba jest uto┼╝samiana. Opr├│cz tego wymierzam komu┼Ť b├│l. Samob├│jstwo jest rodzajem zemsty. Samob├│jstwo poprzedza nienawi┼Ť─ç do drugiej osoby, kt├│ra nie zosta┼éa wyra┼╝ona bezpo┼Ťrednio.

Psychoanaliza rozbudowa┼éa teori─Ö Freuda dotycz─ůc─ů instynkt├│w. Do nich nale┼╝y mi─Ödzy innymi MENNINGER. Zastanawia┼é si─Ö on dlaczego tak jest skoro w ka┼╝dym z nas tkwi─ů tendencje autodestrukcyjne dlaczego wi─Öc ch─Ö─ç ┼╝ycia tak cz─Östo triumfuje nad ch─Öci─ů zabijania. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas bowiem nie pope┼énia samob├│jstwa aczkolwiek wg. WHO co roku milion os├│b na ┼Ťwiecie pope┼énia samob├│jstwo. Litman w ka┼╝dym akcie samob├│jstwa wyr├│┼╝nia 3 sk┼éadniki :

(more…)